กุฏิฤๅษีหนองบัวราย
กุฏิฤๅษีหนองบัวราย เป็นโบราณสถานแบบพื้นราบเชิงเขาพนมรุ้งด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งอยู่ในเขตหมู่ 7 บ้านหนองบัวราย ตำบลจระเข้มาก อำเภอประโคนชัย โบราณสถานแห่งนี้มีปรางค์ศิลาแลง เสากรอบประตูและส่วนประดับ เช่น ยอดเป็นหินทราย องค์ประธานหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ซุ้มปรางค์ด้านใต้เจาะเป็นช่องหน้าต่างมีเสารับทับหลังเป็นแผ่นเกลี้ยงๆ ภายในกำแพงศิลาแลงที่ต่อเชื่อมซุ้มประตูรอบปรางค์ประธานมีอาคารสี่เหลี่ยมก่อศิลาแลงอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ มุมนอกกำแพงด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือมีสระน้ำโบราณกรุด้วยศิลาแลง
โบราณสถานแห่งนี้ เข้าใจว่าเป็นอโรคยาศาลหรือสุขศาลาในสมัยโบราณ ซึ่งเป็นที่นิยมในการก่อสร้างเพื่อสาธารณประโยชน์ ตามแนวนโยบายของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 พระมหากษัตริย์แห่งกรุงกัมพูชา ในราวพุทธศตวรรษที่ 18 โดยปรางค์ประธานเป็นที่ไว้รูปเคารพ อาคารสี่เหลี่ยมน่าจะเป็นที่ปรุงยาหรือเก็บยา และใช้ประโยชน์จากสระน้ำ ห่างออกไปทางตอนเหนือ 100 เมตร มีสระสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 400 x 800 เมตร เรียกกันว่า หนองบัวราย สันนิษฐานว่าเป็นชื่อที่เพี้ยนมาจากคำว่า บาราย ในภาษาเขมร แปลว่าสระหรืออ่างเก็บน้ำ ทำให้เรียกโบราณสถานแห่งนี้ว่า กุฏิฤๅษีหนองบัวราย
ที่มา : หนังสือวัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดบุรีรัมย์